‘Hakkını Haksızlıklara Anlat’
1900’lü yılların başında Türkiye’de ilk kez bir kadın tarafından yazılan “1
MAYIS” şiiri ve Şairinin trajik hikâyesi...
Yaşar Nezihe Bükülmez Hanım
(1882 –1971)
İstanbul’un Şehremini semtinde 5 çocuklu yoksul bir ailenin 3. çocuğu
olarak dünyaya gelir. Kendisinin dışındaki tüm kardeşleri henüz bebekken ölür.
6 yaşına geldiğinde annesini de veremden kaybeder. Artık eve hiç uğramayan
babasının “teyze” dediği yaşlı bir hanım tarafından Anadolu’nun bilindik aşk
hikâyeleri anlatılarak büyütülür. Bu manzum hikâyeler, genç Yaşar’ın şiire ilgi
duymasına neden olur.
Okula başlama çağı geldiğinde, hiç kimseden destek göremez ve kendi başına
gidip okula kaydolur. Zira içinde çok güçlü bir okuma isteği vardır… Bir süre
sonra babası okula gittiğini duyar ve Yaşar’ı evden kovar. Okula gidebilmek
için küçücük yaşta çalışmaya başlar, çevreden topladığı otları satar geçim
yapar kendisine. Ancak bu duruma 1 yıl dayanabilir ve tekrar evine döner. Bu
kez evde kendi kendine okuma yazma öğrenir. Ve bu yüzden babasını asla
affetmez.
Yaşar, yaşadığı çağının çok ötesinde bir genç kızdır artık. 14 yaşında âşık
olur ama sevgilisine kavuşamaz. Böylece kalbinin acılarını, hayal
kırıklıklarını şiir ile ifade etmeye başlar… Yazdığı şiirlerden birini,
‘Mazlume’ takma adıyla Malumat Dergisine gönderir. Biraz bıyık altı, biraz
alaycı bir üslupla da olsa, şiiri kabul edilir.
Genç Yaşar, bütün bu alaycı ve ikiyüzlü çevrenin üstü örtülü baskılarına
boyun eğmez ve yazdığı şiirlerle; cinsiyet ayrımcılığına, her türlü yoksulluk
ve yoksunluklara kafa tutar.
Şiir okumak, şiir yazmak kanına girmiştir bir kere. Buldukça, ‘Malumat
Dergisi’ndeki şiirleri okur. Sonra bir gün, o dergilerin birinde Leyla Feride
ismiyle yayımlanan bir şiir görür ve çok etkilenir. Onu toplumsal içerikli
şiirle tanıştıran ve sonrasında kendi şiirlerini de aynı tema üzerine
biçimlendirmesine neden olan Leyla Feride’nin, aslında Ahmet Rasim olduğunu çok
sonraları öğrenecektir...
16 ‘sında nişanlanır ama 2 yılın sonunda babası bu nişanı bozup, 18 yaşında
ki Yaşar’ı kendinden 27 yaş büyük bir adamla evlendirir. Bir süre sonra, çocuğu
olmadığı gerekçesiyle aşırı şiddete maruz kalır ve kocası tarafından boşanır.
İşte bu sırada ilk kez intihar girişiminde bulunur ancak kurtarılır.
Daha sonra yine çevresi tarafından yeniden evlendirilir. Üç oğlu olur fakat
Yaşar, 2. Eşiyle de mutlu değildir ve bu evlilik de kocasının evi terk
etmesiyle son bulur. Üç çocuğu ile beş parasız ortada kalır. Bir başına hayata
tutunmaya ve çocuklarını doyurmaya çalışırken, kısa bir süre sonra üç oğlundan
ikisini verem den dolayı kaybeder. Ve yeniden intihar girişiminde bulunur.
Tekrar kurtarılır.
Artık onu hayata bağlayan iki şeyden biri evladı, diğeri de şiir yazma
tutkusudur.
Şiirler yazar ve dergilere gönderir.
Yıllar sonra, 16 yaşındayken nişanlandığı adam ile karşılaşır ve bir süre
görüşmeleri devam eder. 1912 yılında evlenirler ve eşinin görev yaptığı
Cidde’ye giderler.
Orada Yaşar Nezihe’yi başka bir sürpriz beklemektedir. Kocasının Cidde’de
iki karısı daha vardır. Yeniden yıkıma uğrar ve sadece 50 gün süren evliliğini
bitirip İstanbul’a döner.
1913 yılından itibaren şiirin yanı sıra düz yazılar da yazmaya başlar.
Yazıları dönemin kadın dergilerinde ilgiyle izlenir. Hatta bu yazılarını
yayınladığı dergide Peçesiz biçimde resmi yayınlanan ilk Müslüman Türk
kadınları arasında o da yerini alır.
Yazdığı makalelerde; kadının toplumdaki değeri, devletin ve erkeğin
karşısındaki yeri gibi daha cüretkâr, daha protest tavır ve içreriklere yer
vermeye başlar.
Bu çıkarsamayı belli bir ideolojiye bağlamak ne kadar doğru olur bilinmez
ancak, kendi hayatının yoksullukları ve eşitlik talepleri, onun bilerek ya da
tam bilmeyerek kendi sosyalist bakış açısını oluşturmasına neden olur.
Ekim 1917 devriminin de etkisiyle artık bütün şiirlerini ve yazılarını bu
eksende yazmaya başlar ve ayrıca ‘Amele Cemiyeti’ne üye olur. 1920’li yıllara
gelindiğinde birbiri ardına kurulan sosyalist nitelikli her türlü siyasal
yapılanmada yer almaya gayret eder.
Bu arada Türkiye’nin ilk “1 Mayıs” şiirini yazar ve bu şiir o yılların
‘Aydınlık’ dergisinde yayımlanır.
Bu ve benzeri şiirleri bir süre daha devan eden Yaşar Nezihe 1925 yılı
Haziranında ‘Komünistlik’ suçlamasıyla gözaltına alınır ve bir süre sonra
serbest bırakılır.
Bu olay sonrasında biricik oğlu ile yaşadığı sorunlar giderek çoğalır.
Eskisi kadar sık olmamakla birlikte yine yazmayı sürdürür ve nihayet,
Çok büyük sıkıntılarla, acılarla geçirdiği 89 yıllık onurlu yaşamı 6 Kasım
1971 günü sona erer.
Anısına saygıyla...
Alıntı
1 Mayıs şiiri
1 MAYIS
“Ey işçi…
Bugün hür yaşamak hakkı seninken
Patronlar o hakkı senin almışlar elinden.
Sa’yınla edersin de “tufeyli”leri zengin
Kalbinde niçin yok ona karşı yine bir kin?
Rahat yaşıyor, işçi onun emrine münkâd;
Lakin seni fakr etmede günden güne berbâd.
Zenginlere pay verme, yazıktır emeğinden.
Azm et de esaret bağı kopsun bileğinden.
Sen boynunu kaldır ki onun boynu bükülsün.
Bir parça da evlatlarının çehresi gülsün.
Ey işçi…
Mayıs birde bu birleşme gününde
Bîşüphe bugün kalmadı bir mani önünde…
Baştanbaşa işte koca dünya hareketsiz;
Yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz.
Patron da fakir işçilerin kadrini bilsin
Ta’zim ile hürmetle sana başlar eğilsin.
Dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi.
Bak fabrikalar uykuya dalmış gibi şimdi.
Herkes yaya kaldı, ne tren var, ne tramvay
Sen bunları hep kendin için şan-ü şeref say…
Bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü.
Ses kalmadı, her velvele bir mum gibi söndü.
Sayende saadetlere mazhar beşeriyet;
Sen olmasan etmezdi teali medeniyet.
Boynundan esaret bağını parçala, kes, at!
Kuvvetedir hak, hakkını haksızlara anlat.”
Yorumlar
Yorum Gönder